പ്രളയനിരീക്ഷണങ്ങള്‍

ഒരുവേള പഴക്കമേറിയാല്‍ ഇരുളും മെല്ലെ വെളിച്ചമായ് വരാ

എന്നൊരു കവിവചനമുണ്ടു്. കേരളത്തിന്റെ മാറിയ കാലാവസ്ഥയെക്കുറിച്ചും ഇനി അങ്ങനെതന്നെ പറയേണ്ടിവരുമോയെന്നു് പലരും ആശങ്കപ്പെടുന്നു. ഇടവപ്പാതിയ്ക്കു പകരം കര്‍ക്കടകം പകുതിയില്‍ നമുക്കൊരു പ്രളയപ്പാതി വച്ചാലോ എന്നു വരെ വിഷുഫലക്കാര്‍ ആലോചിച്ചതായി കേള്‍ക്കുന്നു. പ്രളയവും ഉരുള്‍പൊട്ടലും പോലുള്ള പ്രകൃതി ദുരന്തങ്ങളോടു് കഴിഞ്ഞവര്‍ഷം ശരാശരി മലയാളി കാണിച്ച ഒറ്റക്കെട്ടായ ആ സമീപനവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോള്‍ ഇത്തവണത്തെ പ്രകൃതിദുരന്തവേളയില്‍ മലയാളിയുടെ കാഴ്ചപ്പാടിനു വന്നു ഭവിച്ച മാറ്റങ്ങളാണു് ഇവിടെ നോക്കിക്കാണാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നതു്.

പ്രളയം

ഏതു പ്രളയവും ഏതു ദുരന്തവും അതിജീവിക്കാന്‍ നമുക്കു കഴിയും – ഒന്നിച്ചു നിന്നാല്‍. മതരാഷ്ട്രീയ വേര്‍തിരിവുകളില്‍ ചേരിതിരിഞ്ഞു നിന്നാല്‍ പ്രളയവും ദുരന്തവും നമ്മെ വിഴുങ്ങാന്‍ അധികസമയം വേണ്ട

പലരും നിരീക്ഷിച്ച ഒരു വാസ്തവമുണ്ടു് – ഈ വര്‍ഷത്തെ പ്രകൃതിദുരന്തമുണ്ടായപ്പോള്‍ നടന്ന രക്ഷാപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും ദുരിതാശ്വാസപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും മുന്‍വര്‍ഷമുണ്ടായ പ്രളയകാലത്തെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും തമ്മില്‍ കാതലായ ചില വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു എന്നു്. കേരളം ഒറ്റക്കെട്ടായി നിന്നു് രക്ഷാപ്രവര്‍ത്തനവും ദുരിതാശ്വാസപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും നടത്തുന്ന കാഴ്ചയാണു് അന്നു കണ്ടതെങ്കില്‍ ഇക്കുറി കാര്യങ്ങള്‍ അത്രത്തോളം ഒറ്റക്കെട്ടൊന്നുമല്ലായിരുന്നു. പലരും പല കാരണങ്ങള്‍ അതിനായി നിരത്തി. ദുരിതാശ്വാസപ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്കായി ജനങ്ങള്‍ സ്വരൂപിച്ച സംഭാവനയിലും ഗണ്യമായ പങ്കാളിത്തക്കുറവുണ്ടായതായും ചിലര്‍ അഭിപ്രായപ്പെടുകയുണ്ടായി. ദുരന്തത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിലും അതിന്റെ തീവ്രതയിലും അന്തരങ്ങള്‍ കാണാം. ഈ വ്യത്യാസങ്ങള്‍ മൂലമാണോ അതിനെ നേരിട്ട രീതിയില്‍ വന്ന പങ്കാളിത്തക്കുറവിന്റെ കാരണം? അതോ, ഇതൊരു സ്ഥിരം പ്രതിഭാസമായി സാധാരണ മലയാളി കാണാന്‍ തുടങ്ങിയോ?

2018-ലെ പ്രളയവും ദുരിതാശ്വാസപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും

2018-ല്‍ നിനച്ചിരിക്കാതെ വന്നു് എല്ലാം കൊണ്ടുപോയ പ്രളയം കേരളത്തിനെ സംബന്ധിച്ചു് ഒരു പുതിയ ദുരന്തമായിരുന്നു. അടുത്തകാലത്തു് ഇതിനു മുമ്പുണ്ടായ പ്രളയങ്ങളിലൊന്നും അന്നത്തെ പ്രളയത്തിന്റെയത്ര പ്രഹരശേഷിയുണ്ടായിരുന്നില്ല. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ജില്ലകളിലും അന്നു് പ്രളയം നാശം വിതച്ചു. ഏതാനും ദിവസത്തോളം താഴാന്‍ കൂട്ടാക്കാതെ നിന്ന പ്രളയജലം മഴയുടെ ശക്തി കുറഞ്ഞുതുടങ്ങിയതോടെയാണു് സാവധാനം ഇറങ്ങിത്തുടങ്ങിയതു്. പ്രളയജലമിറങ്ങുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ രക്ഷാപ്രവര്‍ത്തനം തുടങ്ങിയിരുന്നതിനാല്‍ മരണസംഖ്യ ഗണ്യമായിക്കുറയ്ക്കുവാന്‍ നമുക്കു സാധിക്കുകയും ചെയ്തു. നാടിന്റെ നാനാഭാഗങ്ങളില്‍ നിന്നും സന്നദ്ധപ്രവര്‍ത്തകര്‍ സജ്ജരായി മുന്നോട്ടു വന്നു, ഉദാരമായ സംഭാവനകള്‍ നാനാഭാഗങ്ങളില്‍ നിന്നും പ്രവഹിച്ചു. ലോകമെമ്പാടും ചിതറിക്കിടക്കുന്ന മലയാളി സമൂഹവും ദുരിതാശ്വാസപ്രവര്‍ത്തനത്തില്‍ കേരളത്തെ കൈയ്യയച്ചു സഹായിച്ചു. ആയിരങ്ങളും പതിനായിരങ്ങളും ലക്ഷങ്ങളും നഷ്ടം സംഭവിച്ചവര്‍ക്കും സമ്പാദ്യം മുഴുവന്‍ നഷ്ടപ്പെട്ടവര്‍ക്കും അര്‍ഹിക്കുന്ന നഷ്ടപരിഹാരം ലഭിക്കാന്‍ ഈ തുക ധാരാളം മതിയായിരുന്നു. കൃത്യമായ ഏകോപനത്തോടെ നടത്തിയിരുന്നെങ്കില്‍ അവരുടെ നഷ്ടങ്ങള്‍ പണ്ടേ നികന്നു പോകുമായിരുന്നു. എന്നാല്‍ സംഭവിച്ചതു് മറിച്ചാണു്. അര്‍ഹിക്കുന്നവര്‍ക്കു് ലഭിക്കാതെയും പോയി അനര്‍ഹരായവര്‍ ഇതില്‍ കൈയ്യിട്ടു വാരുകയും ചെയ്തു എന്നതാണു് സത്യം. ദുരിതാശ്വാസത്തിനായി തുക കണ്ടെത്തുന്നതിനു സ്വീകരിച്ച രീതികളും അതു വിതരണം ചെയ്തതിനു കൈക്കൊണ്ട രീതികളും ഒരേ പോലെ വിമര്‍ശനങ്ങള്‍ ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. ഇതെല്ലാം സാധാരണജനം നിസ്സഹായരായി നോക്കി നിന്നു.

അന്നത്തെ പ്രളയത്തെ കേരളത്തിന്റെ പൊതുമനഃസാക്ഷി ഒറ്റക്കെട്ടായിട്ടാണു് നേരിട്ടതു്. അവിടെ പാര്‍ട്ടി വ്യത്യാസങ്ങള്‍ പ്രകടമായിരുന്നില്ല. മതജാതിവര്‍ണ്ണഗോത്രലിംഗഭേദങ്ങളില്ലാതെ എല്ലാ മനുഷ്യരും ദുരിതനിവാരണപ്രക്രിയയില്‍, പുതിയ കേരളത്തെ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതില്‍ വ്യാപൃതരായി. കേരളത്തിലെ മത്സ്യബന്ധനതൊഴിലാളികള്‍ മറ്റേതൊരു സര്‍ക്കാര്‍ ഏജന്‍സിയേക്കാളും സ്തുത്യര്‍ഹമായ ദുരന്തനിവാരണപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളാണു് കാഴ്ചവച്ചതു്. ഇവരെല്ലാവരും പ്രതിഫലേച്ഛയില്ലാതെയാണു് പ്രവര്‍ത്തിച്ചതെന്നതാണു് ഏറെ ശ്രദ്ധേയം. ദുരന്തനിവാരണ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്കു ശേഷം ഇന്ത്യന്‍ എയര്‍ഫോഴ്സും മറ്റും തങ്ങളുടെ സേവനങ്ങള്‍ക്കു പ്രതിഫലം ആവശ്യപ്പെട്ടതായി വാര്‍ത്തകളുണ്ടായി. പക്ഷേ നമ്മുടെ സ്വന്തം മത്സ്യബന്ധനസേനയ്ക്കു സര്‍ക്കാര്‍ സ്വമനസ്സാലെ പ്രഖ്യാപിച്ച പ്രതിഫലം പോലും അവര്‍ സ്വീകരിക്കാന്‍ കൂട്ടാക്കിയില്ല എന്നതു് അവരുടെ പ്രവര്‍ത്തനത്തെ കൂടുതല്‍ മികച്ചതാക്കുന്നു.

2019-ലെ പ്രളയവും ഉരുള്‍പൊട്ടലും

2019-ലെ പ്രളയവും പ്രകൃതിദൂരന്തവും കേരളത്തിലെ സാധാരണജനങ്ങള്‍ വീണ്ടും പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല. അങ്ങനെ രണ്ടാം വര്‍ഷവും നിനച്ചിരിക്കാതെ വീണ്ടും പ്രളയദിനങ്ങളെത്തി. ഇക്കുറി പക്ഷേ കഴിഞ്ഞ തവണ കൊടുംനാശം സംഭവിച്ച സ്ഥലങ്ങളില്‍ പലയിടത്തും ജലനിരപ്പുയര്‍ന്നില്ല. മറിച്ചു് കഴിഞ്ഞവര്‍ഷം കാര്യമായി പ്രശ്നങ്ങളില്ലാതിരുന്ന സ്ഥലങ്ങളിലാണു് ദുരന്തങ്ങള്‍ സംഹാരതാണ്ഡവമാടിയതു്. അഥവാ ചില സ്ഥലങ്ങളില്‍ മാത്രമായി ദുരന്തങ്ങള്‍ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. നിലമ്പൂരിന്റെ കാര്യമെടുക്കാം  — കഴിഞ്ഞവര്‍ഷത്തെ പ്രളയത്തില്‍ മാര്‍ക്ക് ചെയ്തതിലും ഏറെ ഉയരത്തിലാണു് ഇക്കുറി അവിടെ ജലമുയര്‍ന്നതു്. പല വീടുകളും അക്ഷരാര്‍ത്ഥത്തില്‍ വെള്ളത്തിനടിയിലായി. എന്നാല്‍ മുന്‍വര്‍ഷം വെള്ളത്തില്‍ മുങ്ങിപ്പോയ ചെങ്ങന്നൂര്‍, റാന്നി പാണ്ടനാട് തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നും തന്നെ ഇക്കുറി ജലം കയറിയതേയില്ല.

ഇക്കുറിയും അനേകം സന്നദ്ധപ്രവര്‍ത്തകര്‍ ദുരിതാശ്വാസപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലും രക്ഷാപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലും പങ്കുചേരാന്‍ വന്നെത്തി എന്നതു സത്യമാണു്. പക്ഷേ അവിടെ കൊടിയടയാളങ്ങളും മറ്റും ചില കല്ലുകടികള്‍ സൃഷ്ടിച്ചു.

ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രങ്ങള്‍

ജൈസൽ കെ. പി. എന്ന താനൂർക്കാരനായ മത്സ്യ തൊഴിലാളിയാണ് 2018ലെ പ്രളയകാലത്തു് സോഷ്യൽ മീഡിയ ഏറ്റെടുത്ത താരം. ദേശിയ മാധ്യമങ്ങളിൽ വരെ ജൈസലിനെ വാഴ്ത്തി വാർത്ത വന്നു. വേങ്ങര മുതലമാട് രക്ഷാ പ്രവർത്തനം നടത്തുന്നതിനിടയിൽ സുരക്ഷാ ബോട്ടിലേക്ക് കയറാന്‍ ബുദ്ധിമുട്ടിയ ഏതാനും ചില സ്ത്രീകള്‍ക്കു് ചവിട്ടിക്കയറാനായി തന്റെ മുതുക് കുനിച്ചുവച്ചുകൊണ്ടാണു് ജൈസല്‍ സഹായിച്ചതു്. ആരോ പകര്‍ത്തി സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളില്‍ പങ്കുവച്ച ഈ ചിത്രങ്ങള്‍ ജൈസലിനെ പ്രളയദുരിതനിവാരണപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളിലെ ഹീറോ ആക്കി. 2019-ലെ പ്രളയത്തില്‍ ആദ്യം ഹീറോ ആയതു് ദുരിതാശ്വാസപ്രവര്‍ത്തകര്‍ക്കു് സംഭാവന നല്‍കുന്നതില്‍ പിശുക്കു കാണിക്കാതിരുന്ന നൗഷാദ് എന്ന തെരുവു കച്ചവടക്കാരനാണു്. നൗഷാദ് ഹീറോ ആയാണു് രംഗപ്രവേശം ചെയ്തതെങ്കില്‍ ഈ ദുരന്തകാലത്തു് ആന്റി ഹീറോ ആയാണു് ഓമനക്കുട്ടന്‍ എന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്‍ട്ടി പ്രവര്‍ത്തകന്‍ രംഗപ്രവേശം ചെയ്യുന്നതു്. മതജാതിവര്‍ണ്ണഭേദങ്ങളും സംഘടനാപാര്‍ട്ടിവ്യത്യാസങ്ങളും ഈ ദുരിതനിവാരണപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളുടെ വീര്യം കെടുത്തിയതിന്റെ പ്രകടമായ ഉദാഹരണം കൂടിയായിരുന്നു ഓമനക്കുട്ടന്‍ എന്ന ദരിദ്രനായ പാര്‍ട്ടിപ്രവര്‍ത്തകന്‍ പൊതുജനമദ്ധ്യത്തില്‍ ആദ്യം അപമാനിക്കപ്പെട്ടതു്.

സിപിഎം ലോക്കല്‍ കമ്മിറ്റി അംഗമായ ഓമനക്കുട്ടന്‍ ദുരിതാശ്വാസ ക്യാമ്പിൽ അനധികൃതപണപ്പിരിവ് നടത്തിയെന്ന പരാതിയാണു് വീഡിയോ ദൃശ്യങ്ങളടക്കം സോഷ്യല്‍ മീഡിയയില്‍ വ്യാപകമായി പ്രചരിക്കപ്പെട്ടതു്. ക്യാമ്പില്‍ താമസിക്കുന്നവര്‍ക്കായുള്ള അരിയും സാധനങ്ങളും മാവേലി സ്റ്റോറില്‍ വന്നിരുന്നുവെങ്കിലും യാത്രാ ചെലവിനായി റവന്യു വകുപ്പ് തുക അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. ഇത്രയും കാലമായിട്ടും സാധാരണ ഗതിയില്‍ ക്യാമ്പ് തുടങ്ങുമ്പോഴും അവശ്യ സാധനങ്ങള്‍ എത്തിക്കുന്നതിന് പണം റവന്യു വകുപ്പില്‍ നിന്ന് ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. അവശ്യസാധനങ്ങള്‍ ക്യാമ്പിലേക്ക് എത്തിക്കാനായി ചിലവായ 70 രൂപ മാത്രമാണ് ഓമനക്കുട്ടന്‍ ക്യാമ്പിലെ അംഗങ്ങളില്‍ നിന്ന് പിരിച്ചെടുത്തിരുന്നത്. ഓട്ടോക്കൂലി നല്‍കാന്‍ വേണ്ടിവന്ന ആ 70 രൂപ പലരില്‍ നിന്നും പിരിക്കുന്ന ദൃശ്യങ്ങള്‍ എതിര്‍ രാഷ്ട്രീയചേരിയിലുള്ള ശത്രുക്കള്‍ സോഷ്യല്‍ മീഡിയയില്‍ ബോധപൂര്‍വ്വം പ്രചരിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അയാളുള്‍പ്പെടെയുള്ള ചെറിയ സമൂഹത്തിന്റെ നിതാന്തജാഗ്രത മൂലമാണു് വലിയൊരു ദുരന്തമാകാമായിരുന്ന ഓമനക്കുട്ടന്റെ ജീവിതത്തെ കാര്യമായ തട്ടുകേടുകളില്ലാതെ രക്ഷപെടുത്തിയെടുത്തതു്.

ഈ പ്രളയകാലത്തിന്റെ ഐക്കണ്‍ അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഓമനക്കുട്ടനാണെന്നു നിസ്സംശയം പറയാം, പ്രളയകാലത്തിലും രാഷ്ട്രീയവൈരം തീര്‍ക്കാന്‍ നുണപ്രചരണങ്ങള്‍ കൊണ്ടു സാധിക്കും എന്ന് ഓമനക്കുട്ടന്‍ സംഭവം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. അതിനെ ചെറുത്തു തോല്‍പ്പിക്കാന്‍ സമൂഹത്തിന്റെ ജാഗ്രതയ്ക്കു കഴിയും എന്നും അതേ സംഭവം നമ്മോടു പറയുന്നു.

പിടിപ്പുകേടുകള്‍

കഴിഞ്ഞ പ്രളയകാലത്തു് പ്രളയദുരിതാശ്വാസത്തിനായി ലോകം മുഴുവനില്‍ നിന്നും സര്‍ക്കാരിനു ലഭിച്ച ഫണ്ടുകള്‍ പ്രളയാനന്തരം അര്‍ഹതപ്പെട്ടവരിലേയ്ക്കു് എത്തിക്കുന്നതില്‍ കാണിച്ച ജാഗ്രതക്കുറവാണു് ദുരിതാശ്വാസപ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്കു് ഇക്കുറി ഏറ്റവും വലിയ തിരിച്ചടിയായതു്. 2019-ലെ പ്രളയകാലത്തിനു തൊട്ടുമുമ്പു് ഇതു സംബന്ധമായ അനേകം ചര്‍ച്ചകള്‍ സോഷ്യല്‍ മീഡിയയിലും വര്‍ത്തമാനപ്പത്രങ്ങളിലും സജീവമായിരുന്നു. ഈ ചര്‍ച്ചകളിലൊന്നിലും തന്നെ വിശ്വസനീയമായ വിശദീകരണങ്ങള്‍ നല്‍കാന്‍ ഭരിക്കുന്ന സര്‍ക്കാരിനു കഴിയാതിരുന്നതും ദുരിതാശ്വാസ ഫണ്ടു് നേരെ ചൊവ്വെയല്ല ചിലവഴിക്കപ്പെട്ടതു് എന്ന ചിന്ത ജനമനസ്സില്‍ രൂഢമൂലമായതും അവരുടെ ആത്മവിശ്വാസം തകര്‍ത്തു. എന്നിരിക്കിലും ഇത്തവണത്തെ ദുരിതകാലത്തും സംഭാവനകള്‍ നല്‍കാനും രക്ഷാപ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്കുമായി പലരും മുന്നോട്ടു വന്നെങ്കിലും അതു് കഴിഞ്ഞ വര്‍ഷം ഉണ്ടായ അതേ ഔത്സുക്യത്തോടെ ആയിരുന്നില്ല എന്നതു് പരക്കെ നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള കാര്യമാണു്.

ഇനിയെന്തു്?

കേരളത്തിലെ കാലാവസ്ഥ മണ്‍സൂണിനെ ആശ്രയിച്ചാണു് നിലകൊള്ളുന്നതു്. ആഗോളതാപനത്തിന്റേയും തലതിരിഞ്ഞ വികസനത്തിന്റേയും പരിണിതഫലമായി മണ്‍സൂണിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ മാറിയതുകൊണ്ടാണു് അതിതീവ്രമഴ എന്ന പ്രതിഭാസം സംജാതമായതെന്നാണു് പരിസ്ഥിതി കാലാവസ്ഥാ വിദഗ്ദ്ധര്‍ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നതു്. ഇവര്‍ തരുന്ന മുന്നറിയിപ്പു പ്രകാരം ഇനി വരുന്ന മണ്‍സൂണ്‍ കാലഘട്ടങ്ങളും ഇതുപോലെ തന്നെ ദുരന്തസ്വഭാവമുള്ളതായിരിക്കാനാണു് സാദ്ധ്യത. പ്ര‍കൃതി ചൂഷണത്തിനു് കര്‍ശനമായ നിയന്ത്രണങ്ങള്‍ ഏര്‍പ്പെടുത്തുക. കൃത്യമായ ഏകോപനത്തോടെ സുരക്ഷാമുന്‍കരുതലുകളും ദുരിതനിവാരണപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും നഷ്ടപരിഹാരങ്ങളും യഥാസമയം നല്കിക്കൊണ്ടു് സര്‍ക്കാര്‍ ജനങ്ങള്‍ക്കൊപ്പമാണെന്ന ആത്മവിശ്വാസം ജനങ്ങളിലെത്തിക്കട്ടെ, എങ്കില്‍ മാത്രമേ കേരളത്തിലെ പ്രബുദ്ധജനത ഒരൊറ്റ മനസ്സോടെ ഇത്തരം ഏതൊരു ദുര്‍ഘടാവസ്ഥയേയും നേരിടാന്‍ സജ്ജമാകൂ.

ഇതാ ഉള്ളില്‍ നിന്നും സ്വയം തകര്‍ക്കപ്പെട്ടു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണു് ഒരു നാഗരികത.

അധികൃതരുടെ അനുമതിയോടെയും അനുമതിയില്ലാതെയും പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന അസംഖ്യം പാറമടകളും ചെങ്കല്‍ ക്വാറികളും പശ്ചിമഘട്ടത്തില്‍ വിവിധസ്ഥലങ്ങളിലായി ദശാബ്ദങ്ങളായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നുണ്ടു്. അവയെപ്പറ്റി ഇപ്പോഴും ഇടവിട്ടിടവിട്ടു് ഒറ്റപ്പെട്ടതും സംഘടിതവുമായ പ്രതിഷേധങ്ങളും ഉയര്‍ന്നുകേള്‍ക്കാറുമുണ്ടു്. ഇവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുള്‍പ്പെടെയുള്ള നിര്‍ദ്ദേശങ്ങള്‍ അടങ്ങിയ മാധവ് ഗാഡ്ഗില്‍ കമ്മിറ്റി റിപ്പോര്‍ട്ടിനെ കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ,മത,സാസ്കാരിക നേതൃത്വങ്ങളിലുള്ളവര്‍ ആദ്യമേതന്നെ തള്ളിക്കളഞ്ഞി‍ട്ടുള്ളതുമാണു്. കേരളത്തിലുണ്ടായ പ്രളയം ഉരുള്‍പൊട്ടല്‍ തുടങ്ങിയ പ്രകൃതിക്ഷോഭങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ ഇവയെപ്പറ്റി സോഷ്യല്‍ മീഡിയയില്‍ വന്ന ചില പ്രതികരണങ്ങള്‍ വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോള്‍ നമുക്കു ചില കാര്യങ്ങള്‍ മനസ്സിലാകും. അവയെ അക്കമിട്ടുനിരത്തുകയാണിവിടെ.

  1. കരിങ്കല്ലും ചെങ്കല്ലും വീടു്/കെട്ടിടനിര്‍മ്മാണത്തിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകങ്ങളാണു്. ഇവയില്ലാതെ നിര്‍മ്മാണം സാധ്യമല്ല.
  2. കരിങ്കല്ലും ചെങ്കല്ലും വീടു്/കെട്ടിടനിര്‍മ്മാണത്തിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകങ്ങളായതിനാല്‍ത്തന്നെ എത്രവലിയ പ്രളയമോ ഉരുള്‍പൊട്ടലോ പ്രകൃതിദുരന്തമോ സംഭവിച്ചാലും ഇവയുടെ ഖനനം മുടക്കംകൂടാതെ തുടരണം എന്ന കാര്യത്തില്‍ യാതൊരു സംശയവുമില്ല.
  3. ഇപ്പോള്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ക്വാറികള്‍ നിമിത്തം പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടു് എന്നതിനു് ശാസ്ത്രീയമായ തെളിവുകള്‍ ഇല്ലാത്തതിനാല്‍ ഇവയുടെ പ്രവര്‍ത്തനം നിര്‍ബാധം തുടരാം.
  4. സി.ഇ. 1924-ലെ പ്രളയവും സി.ഇ. 1300-ലെ മഹാപ്രളയവും ഉണ്ടായതു് ഇത്തരം പാരിസ്ഥിതികമായ ആഘാതം കൊണ്ടൊന്നുമല്ലല്ലോ?
  5. സ്വന്തം വീടിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തു് ദുരന്തമുണ്ടായിക്കഴിഞ്ഞാല്‍ ഉറ്റവരും ഉടയവരും അതില്‍പ്പെട്ടാല്‍ മാത്രം മേല്‍പ്പറഞ്ഞ നാലു കാര്യങ്ങളും സൗകര്യം പോലെ നിഷേധിക്കാവുന്നതാണു്, ചുരുങ്ങിയ പക്ഷം നിശ്ശബ്ദതയെങ്കിലും പുലര്‍ത്താവുന്നതാണു്.

കൂടുതലൊന്നും എഴുതുന്നില്ല. ഉത്തരവാദിത്വം എന്നൊന്നില്ലാത്ത ഒരു സമൂഹമാണിതു്. ഇവിടെ ആരുവന്നാലും ഒന്നും ശരിയാവില്ല. ഒരു പാറമടയും പ്രവര്‍ത്തനം നിര്‍ത്തുകയോ പരിമിതപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യില്ല. വിഭവങ്ങള്‍ വിനിയോഗിക്കുന്നതിലെ ധൂര്‍ത്തുകള്‍ അവസാനിപ്പിക്കില്ല. അഴിമതിയും ആര്‍ത്തിയും പൂണ്ട രാഷ്ട്രീയ ഉദ്യോഗസ്ഥ പിശാചുക്കള്‍ മുപ്പതുവെള്ളിക്കാശിനുവേണ്ടി അഴിഞ്ഞാടുന്നതു് തുടരുകതന്നെ ചെയ്യും. ഞാനും നിങ്ങളുമടക്കം ഇതൊന്നും നമ്മുടെ കാര്യമല്ലെന്നു പറഞ്ഞു് മാറിനില്‍ക്കുന്നതും അവസാനിപ്പിക്കില്ല. പശ്ചിമഘട്ടം പൂര്‍ണ്ണമായും പാറക്കഷണങ്ങളായി പൊടിച്ചെടുത്തു് ഇവിടെ അതിമനോഹരങ്ങളായ അനേകം കെട്ടിടങ്ങളും എഞ്ജിനീയറിംഗ് മഹാത്ഭുതങ്ങളായ അനേകം പാലാരിവട്ടം മോഡല്‍ പാലങ്ങളും കൊണ്ടു് നിറയും. അപ്പോള്‍ നമുക്കു് ശാന്തിയും സമാധാനവും കൈവരും. വില്‍ ‍ഡ്യൂറന്റിന്റെ ആ പ്രസിദ്ധമായ വാക്യം കൂടി പറഞ്ഞുകൊണ്ടു് വിടവാങ്ങട്ടെ,

A great civilisation is not conquered from without until it has destroyed itself from within ⇌ ഉള്ളില്‍ നിന്നും സ്വയം തകര്‍ക്കപ്പെടാതെ ഒരു വലിയ നാഗരികത പുറമേനിന്ന് കീഴടക്കപ്പെടില്ല.

ഭാരതം അതിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയും രാഷ്ട്രീയസ്വത്വവും സാംസ്കാരിക,മാനുഷികസത്തയുമെല്ലാം പൂര്‍ണ്ണമായി ഉന്മൂലനം ചെയ്യപ്പെട്ടു് ഉള്ളില്‍ നിന്നും സ്വയം തകര്‍ക്കപ്പെട്ടു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണു്. അതിന്റെ പ്രതിഫലനമാണു് നാം ഇപ്പോള്‍ കണ്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഈ പ്രകൃതിപ്രക്ഷോഭങ്ങളും ദുരന്തങ്ങളും. ചിന്തകള്‍ക്കു് തെളിച്ചവും ഹൃദയത്തിനു് തുറവിയുമില്ലാത്ത ഇവിടം ഇങ്ങനൊക്കെ അങ്ങനെ നശിക്കുകയേ ഉള്ളൂ. അതങ്ങനെ തന്നാകട്ടെ.

പ്രളയത്തെത്തുടര്‍ന്നു് പാറമടകള്‍ക്കെതിരേ എഴുതിയ ഫേസ്ബുക്ക് കുറിപ്പിനു കിട്ടിയ തെറിവിളി

പ്രളയത്തെത്തുടര്‍ന്നു് പാറമടകള്‍ക്കെതിരേ എഴുതിയ ഫേസ്ബുക്ക് കുറിപ്പിനു കിട്ടിയ തെറിവിളി

ലോകം പരിസ്ഥിതിയെപ്പറ്റി വിലപിക്കുന്ന ദിനം – ജൂണ്‍ അഞ്ച്

അതിരാവിലെ മക്കള്‍ പച്ച വസ്ത്രങ്ങളണിഞ്ഞു് സ്കൂളില്‍ പോകാന്‍ തുടങ്ങിയപ്പോളാണു് തോന്നിയതു് ഇന്നു് ലോകപരിസ്ഥിതി ദിനമായിരിക്കുമെന്നു്. എത്ര തെറ്റായ സന്ദേശമാണു് നാം നമ്മുടെ കുഞ്ഞുങ്ങള്‍ക്കു് നല്‍കുന്നതെന്നു് ആലോചിച്ചു് ഒരുമാത്ര കുറ്റബോധം തോന്നിപ്പോയി. ജൂണ്‍ അഞ്ചിനു് മാത്രം അനുഷ്ഠാനപരമായി ഒന്നു പരിസ്ഥിതിയെപ്പറ്റി ചിന്തിച്ചാല്‍ മതിയത്രെ. ബാക്കിയുള്ള ദിവസങ്ങള്‍ മുഴുവന്‍ പരിസ്ഥിതിയെ നശിപ്പിച്ചാലും കുഴപ്പമൊന്നുമില്ല.

മഴക്കാലം പകുതിയായപ്പോള്‍ വീട്ടില്‍ വിരുന്നു താമസിക്കാന്‍ വന്ന അതിഥികള്‍

മഴക്കാലം പകുതിയായപ്പോളാണു് അവരെത്തിയതു്. കുറേക്കൂടി മുമ്പേ വരാമായിരുന്നു അവര്‍ക്കു്. അരുമകളായ രണ്ടു് ഇണത്തേന്‍കിളികള്‍. ജൂലൈ ആദ്യവാരം ഒരു ദിവസം അവര്‍ വീട്ടിലെ തൊടിയില്‍ വന്നിരുന്നു കസര്‍ത്തു കാണിക്കുമ്പോള്‍ അതു കൂടുതൂക്കാന്‍ സ്ഥലം തേടിയുള്ള വരവാണെന്നു കരുതിയില്ല. ദാ, ഇന്നലെ നോക്കുമ്പോഴുണ്ടു് കൂടിന്റെ പണി പകുതിയായിരിക്കണു. കാണാന്‍ നല്ല ചന്തമാണു്, കെട്ടിയോള്‍ കുരുവി നേരം വെളുക്കുമ്പോള്‍ മുതല്‍ തുടങ്ങും കൂടുപണി. കെട്ടിയോന്‍ ഇടയ്ക്കു വല്ലപ്പോഴും വന്നൊന്നു നോക്കിയിട്ടു പോകും. (നുമ്മടെയൊക്കെ പോലെ തന്നെ!) ചിലപ്പോ രണ്ടും കൂടി ഒന്നിച്ചു വന്നു കൂടു നോക്കും, ച്വീ ച്വീ എന്നൊക്കെ എന്തൊക്കെയോ ചിലച്ചിട്ടു് അല്പനേരം കാറ്റുചവിട്ടി നിന്നു് അങ്ങനെ തന്നെ പറന്നു പോകും.

കൂടു കണ്ടാല്‍ ചിരി വരും, കുറെ കരിയിലകള്‍ തോരണം തൂക്കിയിട്ട പോലെ കൂടിന്റെ അടിഭാഗത്തുണ്ടു്. പെട്ടെന്നു നോക്കിയാല്‍ കുറേ കരിയിലകള്‍ തൂങ്ങിക്കിടക്കുകയാണെന്നേ തോന്നൂ. ഞങ്ങള്‍ തൊട്ടടുത്തു നിന്നാല്‍ പോലൂം ഒരു പേടിയുമില്ല അതുങ്ങള്‍ക്കു്.

മരിയയും ജോണും കുരുവികള്‍ക്കു പേരു വരെ ഇട്ടു. പിടയ്ക്കു് അമ്മുക്കിളി, പൂവനു് അപ്പുക്കിളി. കുഞ്ഞുങ്ങള്‍ വിരിയുമ്പോള്‍ ഇനി എന്തു പേരിടണമെന്ന ഗവേഷണത്തിലാണു് ഇരുവരും.

ഒരു തമ്പകവൃക്ഷത്തിന്റെ സചിത്രകഥ

ഒരു നിത്യഹരിത വനവൃക്ഷമാണ് തമ്പകം. ഉയരം കുറഞ്ഞ മലകളിലെ പുഴയോരങ്ങളിൽ തമ്പകത്തിന്റെ കാടുകൾ തന്നെ കാണാം. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ 1000 മീ. വരെ ഉയരം വരുന്ന മലകളിലെ ഈർപ്പമുള്ള നിത്യഹരിത വനങ്ങളിൽ ഇവ ധാരാളമായി വളരുന്നുണ്ട്. 35 മീറ്റർ വരെ ഉയരം ഇവയ്ക്കു സാധാരണമാണ്. ഇരിമ്പകം, കമ്പകം, കൊങ്ങ്, പൊങ്ങ്, ഉരിപ്പ് തുടങ്ങിയ പേരുകളിലും ഇത് കേരളത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

തമ്പകത്തിന്റെ തൈകൾ ഇരുപതു വർഷം മുമ്പ് ജോസ് സി വട്ടത്തറയാണ് എനിക്ക് സമ്മാനിച്ചത്. അതിലൊന്ന് തഴച്ചു വളർന്നു. വലിയൊരു മരമായി. ഏതാണ്ട് ഒരു 20 കൊല്ലം കൊണ്ട് ഒരു ഇടത്തരം ചില്ലിത്തെങ്ങിന്റെ അത്ര വലിപ്പം. അഞ്ചാറു കൊല്ലം മുമ്പ് ഒരു ഏപ്രിൽ മാസത്തിലാണ് അത് ആദ്യമായി പൂത്തത്. മരം നിറയെ ഇളം പച്ച നിറത്തിൽ ഇരുദളങ്ങളുള്ള പൂക്കൾ. ഒത്ത നടുവിലായി മൊട്ടു പോലുള്ള ഒരോമന വിത്ത്. ഒരു വിത്തിന് രണ്ടു ചിറകുകൾ. ഇളം പച്ച ചിറകുകൾ നല്കി വൃക്ഷം അവയെ സുരക്ഷിതമായി ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് പറത്തി വിടുന്നു. ഭൂമിയെ ചുംബിച്ചുകൊണ്ട് താരാട്ടുകൾ കേട്ടുകൊണ്ട് ഒന്നുരണ്ടു മാസം അവ ഭൂമിയുടെ മാറിടത്തിൽ ശാന്തമായി ഉറങ്ങുന്നു. ഒടുവിൽ ഇടവപ്പാതി വന്നെത്തുമ്പോൾ മഴയുടെ കിലുകിലാരവം കേട്ട് വിത്തുകളെല്ലാം ഉറക്കം വിട്ടുണരുന്നു.

പിന്നെ ഒന്നു കണ്ണടച്ച് തുറക്കുമ്പോൾ കാണാം വിത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് ഓമനവിരലുകൾ നീട്ടി ഒരു മഴക്കാട് മണ്ണിലേക്ക് പിച്ച വച്ച് ഊർന്നിറങ്ങുന്നത്. വിത്തിനുള്ളിൽ ഉറങ്ങുന്ന മഴക്കാടുകൾ കണ്ടെത്താൻ കണ്ണ് ഒന്നു തുറന്നു നോക്കിയാൽ മാത്രം മതി.

ഇരുപതു വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് ജോസ് തന്ന തമ്പകത്തൈ പതിനാലാമത്തെ വർഷമാണ്‌ ആദ്യമായി പൂത്തുലഞ്ഞത്. ഈ വർഷം ഇത് മൂന്നാം തവണ. വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ പൂക്കുമെങ്കിലും നാല് വർഷത്തിലൊരിക്കലാണ്‌ തമ്പകവൃക്ഷം പൂത്തുലയുന്നത്. മഴക്കാലം കഴിയാറാകുമ്പോൾ മുറ്റം നിറയെ കാണാം, തമ്പകവിത്തുകൾ എമ്പാടും മുളച്ചു നില്ക്കുന്നത്. ഇവയെല്ലാം എങ്ങനെ വളർത്തും ? ചിലതെല്ലാം ചവിട്ടടികളിൽ പെട്ട് ചതഞ്ഞു പോകും. കുറേയെണ്ണം മുറ്റമടിക്കുമ്പോൾ ചവറു കൂനയിൽ എത്തും. അതുകൊണ്ട് ഇത്തവണ കുറെ വിത്തുകളെങ്കിലും സംരക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു. വിത്തുകൾ പെറുക്കാൻ എനിക്ക് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചത് മരിയക്കുട്ടി മാത്രം. വിത്തിനുള്ളിൽ എന്താണെന്നു ഇപ്പോൾ അവളോട്‌ ചോദിച്ചാൽ അവൾ പറയും വിത്തിനുള്ളിൽ കാടാണെന്ന്. കടുവയും ആനയും സിംഹവും ഒക്കെയുള്ള ഒരു കൊടും കാടാണെന്ന് !

തേക്കിനേക്കാൾ ഈടുണ്ട് തമ്പകത്തിനെന്നു വിക്കിയുടെ പീടികയിൽ എഴുതിവച്ചിട്ടുണ്ട്‌. മാത്രമല്ല, തടി ചിതലോ മറ്റു കീടങ്ങളോ കടിച്ചു നശിപ്പിക്കുകയുമില്ല. ഇതിന്റെ തടി അറുക്കാനും പണിയാനും പ്രയാസമാണ്. വീട്ടുപകരണങ്ങളുണ്ടാക്കാനും കെട്ടിട നിർമാണത്തിനും വാഹനനിർമാണത്തിനും തമ്പകത്തടി ബഹുവിശേഷമത്രേ. പക്ഷെ മുറിക്കാൻ വേണ്ടിയല്ല, തണലിനായിട്ടാണ് ഒരു വൃക്ഷം നടേണ്ടത്. മഴക്കാലം കഴിയുമ്പോൾ ധാരാളം തൈകൾ എന്റെ കൈവശം ഉണ്ടാകും; വിത്തുകളും. തൈകളോ വിത്തുകളോ ആർക്കെങ്കിലും വേണമെങ്കിൽ ചോദിക്കൂ… ഒരു തൈ നടൂ. ഒരു തണൽ നേടൂ.

സചിത്രകഥ

Dipterocarpaceae

1. ഇത്തരം കുറച്ചു തമ്പകത്തിന്റെ തൈകൾ ഇരുപതു വർഷം മുമ്പ് ജോസ് സി വട്ടത്തറയാണ് എനിക്ക് സമ്മാനിച്ചത്.

2. അതിലൊന്ന് തഴച്ചു വളർന്നു. വലിയൊരു മരമായി. ച്ചാൽ 20കൊല്ലം കൊണ്ട് ഒരു മീഡിയം ചില്ലിത്തെങ്ങിന്റെ അത്ര വലിപ്പം

2. അതിലൊന്ന് തഴച്ചു വളർന്നു. വലിയൊരു മരമായി. ച്ചാൽ 20കൊല്ലം കൊണ്ട് ഒരു മീഡിയം ചില്ലിത്തെങ്ങിന്റെ അത്ര വലിപ്പം

3. അഞ്ചാറു കൊല്ലം മുമ്പ് ഒരു  ഏപ്രിൽ മാസത്തിലാണ് അത് ആദ്യമായി പൂത്തത്. മരം നിറയെ ഇളം പച്ച നിറത്തിൽ ഇരുദളങ്ങളുള്ള പൂക്കൾ. ഒത്ത നടുവിലായി മൊട്ടു പോലുള്ള ഒരോമന വിത്ത്.

3. അഞ്ചാറു കൊല്ലം മുമ്പ് ഒരു ഏപ്രിൽ മാസത്തിലാണ് അത് ആദ്യമായി പൂത്തത്. മരം നിറയെ ഇളം പച്ച നിറത്തിൽ ഇരുദളങ്ങളുള്ള പൂക്കൾ. ഒത്ത നടുവിലായി മൊട്ടു പോലുള്ള ഒരോമന വിത്ത്.

4. ഒരു വിത്തിന് രണ്ടു ചിറകുകൾ ഇളം പച്ച ചിറകു നല്കി വൃക്ഷം അവയെ സുരക്ഷിതമായി ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് പറത്തി വിടുന്നു.

4. ഒരു വിത്തിന് രണ്ടു ചിറകുകൾ ഇളം പച്ച ചിറകു നല്കി വൃക്ഷം അവയെ സുരക്ഷിതമായി ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് പറത്തി വിടുന്നു.

5. ഭൂമിയെ ചുംബിച്ചുകൊണ്ട് താരാട്ടുകൾ കേട്ട് കൊണ്ട് ഒന്നുരണ്ടു മാസം അവ ശാന്തമായി ഉറങ്ങുന്നു.

5. ഭൂമിയെ ചുംബിച്ചുകൊണ്ട് താരാട്ടുകൾ കേട്ട് കൊണ്ട് ഒന്നുരണ്ടു മാസം അവ ശാന്തമായി ഉറങ്ങുന്നു.

6. ഒടുവിൽ ഇടവപ്പാതി വന്നെത്തുമ്പോൾ മഴയുടെ കിലുകിലാരവം കേട്ട് വിത്തുകളെല്ലാം ഉറക്കം വിട്ടുണരുന്നു.

6. ഒടുവിൽ ഇടവപ്പാതി വന്നെത്തുമ്പോൾ മഴയുടെ കിലുകിലാരവം കേട്ട് വിത്തുകളെല്ലാം ഉറക്കം വിട്ടുണരുന്നു.

7. പിന്നെ ഒന്നു കണ്ണടച്ച് തുറക്കുമ്പോൾ കാണാം വിത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് ഓമന വിരലുകൾ നീട്ടി ഒരു മഴക്കാട് മണ്ണിലേക്ക് പിച്ച വച്ച് ഊർന്നിറങ്ങുന്നത്. വിത്തിനുള്ളിൽ ഉറങ്ങുന്ന മഴക്കാടുകൾ കണ്ടെത്താൻ കണ്ണ് ഒന്നു തുറന്നു നോക്കിയാൽ മാത്രം മതി.

7. പിന്നെ ഒന്നു കണ്ണടച്ച് തുറക്കുമ്പോൾ കാണാം വിത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് ഓമന വിരലുകൾ നീട്ടി ഒരു മഴക്കാട് മണ്ണിലേക്ക് പിച്ച വച്ച് ഊർന്നിറങ്ങുന്നത്. വിത്തിനുള്ളിൽ ഉറങ്ങുന്ന മഴക്കാടുകൾ കണ്ടെത്താൻ കണ്ണ് ഒന്നു തുറന്നു നോക്കിയാൽ മാത്രം മതി.

8. ഇരുപതു വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് ജോസ് തന്ന തമ്പകത്തൈ പതിനാലാമത്തെ വർഷമാണ്‌ ആദ്യമായി പൂത്തുലഞ്ഞത്. ഈ വർഷം ഇത് മൂന്നാം തവണ. വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ പൂക്കുമെങ്കിലും നാല് വർഷത്തിലൊരിക്കലാണ്‌ തമ്പകവൃക്ഷം പൂത്തുലയുന്നത്.

8. ഇരുപതു വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് ജോസ് തന്ന തമ്പകത്തൈ പതിനാലാമത്തെ വർഷമാണ്‌ ആദ്യമായി പൂത്തുലഞ്ഞത്. ഈ വർഷം ഇത് മൂന്നാം തവണ. വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ പൂക്കുമെങ്കിലും നാല് വർഷത്തിലൊരിക്കലാണ്‌ തമ്പകവൃക്ഷം പൂത്തുലയുന്നത്.

9. മഴക്കാലം കഴിയാറാകുമ്പോൾ മുറ്റം നിറയെ കാണാം, തമ്പകവിത്തുകൾ എമ്പാടും മുളച്ചു നില്ക്കുന്നത്. ഇവയെല്ലാം എങ്ങനെ വളർത്തും ? മുറ്റമടിക്കുമ്പോൾ എല്ലാം ചവറു കൂനയിൽ എത്തും.

9. മഴക്കാലം കഴിയാറാകുമ്പോൾ മുറ്റം നിറയെ കാണാം, തമ്പകവിത്തുകൾ എമ്പാടും മുളച്ചു നില്ക്കുന്നത്. ഇവയെല്ലാം എങ്ങനെ വളർത്തും ? മുറ്റമടിക്കുമ്പോൾ എല്ലാം ചവറു കൂനയിൽ എത്തും.

10. അതുകൊണ്ട് ഇത്തവണ കുറെ വിത്തുകളെങ്കിലും സംരക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു.

10. അതുകൊണ്ട് ഇത്തവണ കുറെ വിത്തുകളെങ്കിലും സംരക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു.

11. വിത്തുകൾ പെറുക്കാൻ എനിക്ക് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചത് മരിയക്കുട്ടി മാത്രം.

11. വിത്തുകൾ പെറുക്കാൻ എനിക്ക് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചത് മരിയക്കുട്ടി മാത്രം.

12. വിത്തിനുള്ളിൽ എന്താണെന്നു ഇപ്പോൾ അവളോട്‌ ചോദിച്ചാൽ അവൾ പറയും വിത്തിനുള്ളിൽ കാടാണെന്ന്. കടുവയും ആനയും സിംഹവും ഒക്കെയുള്ള ഒരു കൊടും കാടാണെന്ന് !

12. വിത്തിനുള്ളിൽ എന്താണെന്നു ഇപ്പോൾ അവളോട്‌ ചോദിച്ചാൽ അവൾ പറയും വിത്തിനുള്ളിൽ കാടാണെന്ന്. കടുവയും ആനയും സിംഹവും ഒക്കെയുള്ള ഒരു കൊടും കാടാണെന്ന് !

മഴക്കാലം കഴിയുമ്പോൾ ധാരാളം തൈകൾ എന്റെ കൈവശം ഉണ്ടാകും; വിത്തുകളും. തൈകളോ വിത്തുകളോ ആർക്കെങ്കിലും വേണമെങ്കിൽ ചോദിക്കൂ... ഒരു തൈ നടൂ. ഒരു തണൽ നേടൂ.

മഴക്കാലം കഴിയുമ്പോൾ ധാരാളം തൈകൾ എന്റെ കൈവശം ഉണ്ടാകും; വിത്തുകളും.
തൈകളോ വിത്തുകളോ ആർക്കെങ്കിലും വേണമെങ്കിൽ ചോദിക്കൂ… ഒരു തൈ നടൂ. ഒരു തണൽ നേടൂ.