ഗ്രബ്ബ് റിക്കവറി

വല്ലപ്പോഴും മാത്രം കമ്പ്യൂട്ടര്‍ മെയിന്റനന്‍സിന് ഇറങ്ങിപ്പുറപ്പെടുന്ന എന്നെപ്പോലുള്ളവര്‍ക്ക് കിട്ടുന്ന മുട്ടന്‍പണിയാണ് ഗ്രബ്ബ് റിക്കവറി. വിന്‍ഡോസ് ഇന്‍സ്റ്റാള്‍ ചെയ്തുകഴിയുന്നതോടെ ഗ്നൂ/ലിനക്സിന്റെ പൂമുഖത്തു നിന്നു പടിയിറങ്ങി പിണങ്ങിപ്പുറപ്പെട്ടു മുങ്ങുന്ന ഗ്രബ്ബണ്ണനെ ഇന്റര്‍നെറ്റിന്റെ സഹായത്തോടെ ഒരുവിധേന തലകുത്തി മറിഞ്ഞ് മുങ്ങിത്തപ്പി മുടിയ്ക്കു കുത്തിപ്പിടിച്ചെടുക്കുന്ന ഈ കലാപരിപാടി എന്റെ ഓര്‍മ്മയില്‍ ഏതാണ്ട് മൂന്നുനാലുതവണ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പറഞ്ഞിട്ടെന്തുകാര്യം, വീണ്ടും ഒരൊന്നൊന്നര വര്‍ഷം കഴിയുമ്പോള്‍ അതു വീണ്ടും മറക്കും.

ആക്ച്വലി, സംഗതി വളരെ സിമ്പിളാ. ചില വിദ്വാന്മാര്‍ എന്താ ചെയ്ക എന്ന്വച്ചാല്‍ വീണ്ടും രണ്ടാമതു ഒരു ലിനക്സ് ഡിസ്ട്രിബ്യൂഷന്‍ വരെ അങ്ങട് ഇന്‍സ്റ്റാള്‍ ചെയ്തു കഴിയും, എന്തിനാന്നോ ഗ്രബ്ബിനെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാന്‍ മാത്രം. ഇന്റര്‍നെറ്റൊക്കെ ഇത്രേം ചീപ്പാകുന്നതിനും മുമ്പ് ഈയുള്ളവനു തന്നെ ഒരിക്കല്‍ അങ്ങനെ ചെയ്യേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്. ദാ ഇന്നലെ ഒരു ചങ്ങായീന്റെ വീട്ടില്‍ ഓന്റെ വിന്‍ഡോസ് പുഴുവരിച്ച് ചക്രശ്വാസം വലിച്ചു കിടക്ക്വാന്ന് പറഞ്ഞപ്പോള്‍ ഒന്നു നോക്കാന്‍ പോയി. ശത്രുവാണെങ്കിലും രോഗശയ്യയിലാണെങ്കില്‍ പോയിക്കാണണം എന്നാണല്ലോ പറയാ, അതോണ്ടാ പോയേ. ചെന്നുനോക്ക്യപ്പോ സംഗതി സത്യാര്‍ന്നു. നെറച്ച് പുഴു. ച്ചാല്‍ വൈറസ്, ബാക്ടീരിയ മുതല്‍ കുതിര വരെ ഇങ്ങനെ പടക്കോപ്പണിഞ്ഞ് നിക്ക്വാ. ഈ ട്രോജന്‍ കുതിരകളേ… പിന്നെ അധികം പണിക്കൊന്നും നിക്കാണ്ട് ആ ചാകാറായ വിന്‍ഡോസിനെ ദയാവധം കല്‍പ്പിച്ചു ഫോര്‍മാറ്റി.

പിന്നെ അവന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന മീഡിയ ഇട്ട് വിന്‍ഡോസിനെ ഇന്‍സ്റ്റാളി. ശ്ശോ! ഒരു ജാതി മെനകെട്ട പെണ്ണുങ്ങളെ കെട്ടി വീട്ടില്‍ കൊണ്ടുവരണ പോലെയാണെ വിന്‍ഡോസിന്റെ കുരുത്തംകെട്ട ബൂട്ട് ലോഡര്‍. “ഇനി അമ്മായിയമ്മയ്ക്കും നാത്തൂന്മാര്‍ക്കും ഈ വഴി പ്രവേശനമില്ല” എന്ന് ഒരു ബോര്‍ഡാ കെട്ടിത്തൂക്കും ഇവറ്റകള്‍. നമ്മളപ്പോലത്തെ മെയില്‍ ഷോവനിസ്റ്റുകള്‍ അതൊക്കെ സമ്മയ്ച്ച് കൊടുക്കോ? പിന്നെന്താ ചെയ്യാ?

നമ്മള്‍ ശാസ്ത്രീയമായി മുന്നോട്ടു പോകും 🙂 ഹമ്പട!

അവള്‍ടെ ഒടുക്കത്ത അഹങ്കാരം തീര്‍ത്തുകൊടുക്കാന്‍ ആദ്യമായി നമ്മള്‍ പുതുതായി ഇന്‍സ്റ്റാള്‍ ചെയ്ത വിന്‍ഡോസിനെ ഷട്ട് ഡൗണ്‍ ചെയ്ത് ഉറക്കി മലര്‍ത്തിക്കിടത്തും. എന്നിട്ട് ലൈവായിട്ടൊരു ചുള്ളന്‍ ഉബുണ്ടു ചെക്കനെ അങ്ങട് സീഡീ ട്രേയില്‍ ലോഡ് ചെയ്ത് സിസ്റ്റം ബൂട്ട് ചെയ്യും. അത് ഭയങ്കര ഈസ്യാ. എന്നിട്ട് അവള്‍ – ആ മൂധേവി – ആ ബോര്‍ഡ് എവിടെയാ കൊണ്ടുപോയി എഴുതിവച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് ശരിക്കും പരിശോധിക്കും. അതിന് ഹാര്‍ഡ് ഡ്രൈവ് പാര്‍ട്ടീഷനുകള്‍ ഓരോന്നായി മൗണ്ട് ചെയ്തു തന്നെ നോക്കണം. /boot/grub/grub.cfg എന്ന സ്ഥലത്താണ് കക്ഷി Master Boot Record എന്ന് പേരുള്ള ഈ എഴുത്ത് സാധാരണയായി എഴുതിവയ്ക്കാറ്. grub.cfg എവിടെയുണ്ടെന്നു കണ്ടുപിടിച്ചാല്‍ പിന്നെ സംഗതി വളരെ എളുപ്പമാണ്.

ദിങ്ങനെ ഒരു നീളന്‍ കമാന്‍ഡ് അങ്ങട് എഴുന്നുള്ളിക്കുക.

grub-install --boot-directory=/(mountpath)/grub /dev/sda

ഇതില്‍ (mountpath) എന്നെഴുതിയിടത്ത് എവിടെയാണോ ഡ്രൈവ് മൗണ്ട് ചെയ്തത് ആ പാത്ത് കൊടുത്താല്‍ സംഗതി ജോര്‍

എല്ലാം ഓക്കെ ആയാല്‍ ദിങ്ങനെ ഒരു മെസേജ് ടെര്‍മിനലില്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെടും.

No errors reported.

ഇതോടെ ഉബുണ്ടു ചെക്കന്റെ മഹനീയമായ പണി നിര്‍ത്താം. ഇനി അവനെ റീബൂട്ട് ചെയ്ത് സീഡീ പുറത്തെടുത്ത് നോര്‍മ്മലായി ഒന്നു ബൂട്ട് ചെയ്തു നോക്കൂ. നാണിച്ചു നാണിച്ചിരിക്കുന്ന ഗ്നൂ/ലിനക്സ് നാത്തൂന്‍മാരെയും അമ്മായിയമ്മയേയും ഗ്രബ്ബണ്ണന്‍ അവിടെ നിരത്തിനിര്‍ത്തിയിരിക്കുന്ന ആ മനോഹര കാഴ്ച്ച ആസ്വദിച്ചു കാണാം. ഇനി ദാ മറ്റവളെ ഡെസ്ക്ടോപ്പിനു മുകളില്‍ കൊണ്ടു കിടത്തണമെങ്കില്‍ chainload ചെയ്യേണ്ടിവരും. അഹങ്കാരത്തിന്റെ ശിക്ഷ. ഡിങ്കാഡിങ്ക! ഡിങ്കടഡിങ്ക!

സ്വകാര്യത പണയം വച്ച് ഇന്റർനെറ്റ്‌ ഉപയോഗിക്കേണ്ടതുണ്ടോ?

ചെറിയൊരു മിനിക്കഥ.

പകലും രാവും മുഴുവൻ നീണ്ട കഠിനമായ പണിയായിരുന്നു. അതിസാഹസികമായി സംഘടിപ്പിച്ച രഹസ്യരേഖകൾ അവലോകനം ചെയ്ത് നാൽപ്പതു പേജുള്ള നെടുങ്കൻ റിപ്പോർട്ട് ടൈപ്പ് ചെയ്തു കഴിഞ്ഞപ്പോഴേയ്ക്കും നേരം പുലരാറായി. ന്യൂ ഓർലിയൻസിലെ സുഹൃത്തിന് അത് അതീവ രഹസ്യവിഭാഗത്തിൽപെടുന്ന ഇമെയിൽ സന്ദേശമായി, പഴുതുകൾ അടച്ച ക്രിപ്റ്റോഗ്രാഫിക് പൂട്ടിട്ട് പൂട്ടിക്കൊണ്ട് അയച്ചുകൊടുത്തു. ജോലി ഏൽപ്പിച്ച മാനസിക സമ്മർദ്ദം അകറ്റാൻ രണ്ടുമൂന്ന് കവിൾ തണുത്ത വോഡ്ക ഒറ്റ വീർപ്പിനു തന്നെ അകത്താക്കി. ഇനി തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ ഒന്ന് കുളിക്കണം. തികഞ്ഞ ശ്രദ്ധയോടെ കമ്പ്യൂട്ടർ ഷട്ട് ഡൌണ്‍ ചെയ്തു എന്ന് വീണ്ടും ഉറപ്പുവരുത്തിക്കൊണ്ട് അവൾ സ്നാനമുറിയിൽ കയറി. സ്വന്തം വീടിന്റെ സ്വകാര്യതയിൽ, കിടപ്പുമുറിയോട് ചേർന്ന ആഡംബര സ്നാനമുറിയിൽ തണുത്ത ജലം പ്രവഹിക്കുന്ന ഷവറിനു കീഴിൽ പരിപൂർണ്ണ നഗ്നയായി ശാന്തയായി അവൾ കുളിക്കാൻ തുടങ്ങി.

പെട്ടെന്ന് ഒരു തോന്നൽ, ഒരു വെളിപാട് – താൻ നിൽക്കുന്നത് വലിയൊരു ആംഫിതിയ്യേറ്ററിന്റെ നടുത്തളത്തിലെ പോഡിയത്തിലാണോ എന്ന്. പോഡിയത്തിൽ സെറ്റ് ചെയ്ത സ്നാനമുറിയുടെ ചുവരുകൾ വെറും ലോലമായ സ്ഫടികപാളികൾ മാത്രം. ആണും പെണ്ണുമായി ചുറ്റിലും അനേകമനേകം വ്യക്തികൾ നാടകം കാണുന്നതു പോലെ തന്നെ നോക്കി, തന്റെ നഗ്നതയിൽ കണ്ണുനട്ട് അവിടിരിക്കുന്നു. ഒരു നിമിഷം. അവരെല്ലാം കണ്ടു കഴിഞ്ഞു. ആരും കാണുന്നില്ല എന്ന പൂർണ്ണവിശ്വാസത്തോടെ സ്നാനമുറിയിൽ ചെയ്ത ഓരോ അംഗചലനവും അവരുടെ ക്യാമറകളിൽ പതിഞ്ഞു കഴിഞ്ഞു.

ചെറിയൊരു ടവൽ കൊണ്ട് ദേഹം മറച്ച് അവൾ അവിടെ തളർന്നിരുന്നു.


ഓണ്‍ലൈന്‍ പ്രൈവസിയെപ്പറ്റി അല്‍പ്പമെങ്കിലും അവബോധമുള്ള ഒരു ഇന്റര്‍നെറ്റ് ഉപയോക്താവിന്റെ ടിപ്പിക്കൽ വിഹ്വലസ്വപ്നമാണിത്. അവർക്കറിയാം സ്വകാര്യത എന്നത് ഒരു മരീചിക പോലാണെന്ന്. ഉണ്ടെന്ന് ഒറ്റ നോട്ടത്തിൽ തോന്നുന്നതൊക്കെ ഉള്ളതല്ല എന്ന് അവർക്ക് നന്നായറിയാം.

ഓണ്‍ലൈൻ പ്രൈവസി എന്നത് വളരെ ഗഹനമായ ഒരു വിഷയമാണ്. ഇന്നത്തെ ലോകത്തിൽ ഒരൽപം ശ്രദ്ധ മാറിയാൽ നിങ്ങളുടെ പ്രൈവസി അപകടത്തിലാവും. നിങ്ങൾ ടാർഗറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടേക്കും. ടെക്ക്നോളജിയിൽ താൽപ്പര്യമുള്ള ഗീക്കുകൾക്ക് ഇത് അറിയാവുന്ന കാര്യമാണ്, എങ്കിലും സാധാരണ ഇന്റർനെറ്റ്‌, മൊബൈൽ ഫോണ്‍ ഉപയോക്താക്കൾ കരുതുന്നത് തങ്ങൾ സുരക്ഷിതരാണ്‌ എന്നാണ്.

നമ്മുടെ കമ്പ്യൂട്ടർ നമുക്കെതിരേ ചാരപ്പണി ചെയ്യുന്നു. മറ്റാരും കാണില്ല എന്ന് കരുതി നാമയയ്ക്കുന്ന സന്ദേശങ്ങൾ നാമറിയാത്ത എത്രയോ മനുഷ്യരും യന്ത്രങ്ങളും വായിക്കുന്നു. അതൊക്കെ ആർക്കൊക്കെ പങ്കുവയ്ക്കപ്പെടുന്നു? നമുക്ക് സൗജന്യ ഇമെയിൽ സേവനങ്ങൾ തരുന്നവർ തന്നെ നമ്മുടെ സന്ദേശങ്ങൾ ചോർത്തി വായിക്കുന്നു. നാമയച്ച സന്ദേശങ്ങൾ നമുക്കൊരിക്കലും ഡിലീറ്റ് ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത വിധം അവരുടെ സർവ്വറുകളിൽ സൂക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.

കറൻസി സൂക്ഷിക്കുന്ന സേഫുകൾ ഇരട്ടപ്പൂട്ടിട്ടു പൂട്ടിയാലും നമുക്ക് സമാധാനമില്ല. വീടു പൂട്ടി ദൂരയാത്ര പോകുമ്പോൾ നാലു തവണയെങ്കിലും നോക്കും ശരിക്കും ലോക്ക് വീണിട്ടുണ്ടോ എന്ന്. പക്ഷേ ഒരു ഇലക്ട്രോണിക് ഡാറ്റ കൈകാര്യം ചെയ്യുമ്പോൾ നമുക്കാർക്കും തന്നെ യാതൊരു സുരക്ഷിതത്വചിന്തയുമില്ല. സുഹൃത്തിന് ഒരു ഇമെയിൽ അയയ്ക്കുമ്പോൾ, സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ ഒരു സ്വകാര്യ ഫോട്ടോ അപ്‌ലോഡ്‌ ചെയ്യുമ്പോൾ ഒന്നും നാം മറ്റൊന്നും ആലോചിക്കാറില്ല. ക്രെഡിറ്റ്‌ കാർഡ്‌ / നെറ്റ് ബാങ്കിംഗ് പാസ്‌വേഡുകൾ  ഒക്കെ പലരും സൂക്ഷിക്കുന്നത് തങ്ങളുടെ ഇമെയിൽ ഇൻബോക്സിന്റെ അല്ലെങ്കിൽ ക്ളൌഡ് സ്പേസിന്റെ ഒക്കെ അകത്താണ്. ഇന്റർനെറ്റിൽ ഒരിടം എന്നത് തികച്ചും സുരക്ഷിതമായാണ് മിക്ക സാധാരണക്കാരും കരുതുന്നത്. മറ്റാരും ഒന്നും കാണുന്നില്ല എന്ന് അവർ ധരിച്ചു വശായിരിക്കുന്നു.

ഒരു സാധാരണ ഇന്റർനെറ്റ്‌ കമ്മ്യൂണിക്കേഷന്റെ പിന്നിൽ നടക്കുന്ന ഇടപാടുകൾ വളരെ സങ്കീർണ്ണമാണ്. നിരവധി ഗേറ്റ് വേകൾ, നൂറുകണക്കിന് സർവ്വറുകൾ, ഒന്നിലേറെ ഐ.എസ്.പികൾ ഇവയൊക്കെ ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഒരൊറ്റ ഇന്റർനെറ്റ്‌ കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ. ഒരാൾ ഒരു വെബ്സൈറ്റ് നോക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ പിന്നിൽ സർവറുകൾ തമ്മിൽ അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും അയാൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന കമ്പ്യൂട്ടറുമായും ഒക്കെ നിരവധി തവണ ബന്ധപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ കമ്മ്യൂണിക്കേഷനുകൾക്ക് നടുവിൽ നിങ്ങളുടെ സന്ദേശം ഹൈജാക്ക് ചെയ്യാൻ ഒരു രഹസ്യാന്വേഷണ ഏജൻസിക്കോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു അറ്റാക്കർക്കോ നിഷ്‌പ്രയാസം സാധിക്കും.

നിങ്ങൾ എവിടെ നിന്ന് ഇന്റർനെറ്റിൽ പ്രവേശിച്ചു എന്നറിയാൻ ഒരു ബുദ്ധിമുട്ടുമില്ല – നിങ്ങളുടെ ഐ.എസ്.പി. നിങ്ങൾക്ക് ലീസ് നൽകിയ ഐ.പി. അഡ്രസ്‌ കണ്ടെത്തിയാൽ മാത്രം മതി, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ നിങ്ങളുടെ സ്ഥലം കിറുകൃത്യമായി ഗണിച്ചെടുക്കാൻ സാധിക്കും. അത് കണ്ടെത്താൻ അധികം വൈദഗ്ധ്യം പോലും ആവശ്യമില്ല. ഒരു മുൻകരുതലുമെടുക്കാതെ അയയ്ക്കപ്പെട്ട സംശയാസ്പദമായ ഒരു സന്ദേശം ഒരു രഹസ്യാന്വേഷണ ഏജൻസിയ്ക്ക് ചോർന്നു കിട്ടിയാൽ നിമിഷങ്ങൾ അധികമൊന്നും വേണ്ട അതിന്റെ ഉറവിടം കണ്ടെത്താൻ. ഇക്കാര്യങ്ങളെപ്പറ്റിയൊന്നും കാര്യമായ അവബോധമില്ലാതെ അതീവ രഹസ്യ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു സന്ദേശം ഒരാൾ ഇന്റർനെറ്റ്‌ മുഖേന കൈമാറാൻ ശ്രമിച്ചാൽ നിമിഷങ്ങൾക്കകം അയാൾ ടാർഗറ്റ് ചെയ്യപ്പെടും എന്നതാണ് ഇന്നത്തെ സ്ഥിതി.

ഏതാണ്ട് ഒരു വർഷം മുമ്പ്, 2013 ജൂണ്‍ രണ്ടാം വാരത്തോടെ ലോകം ഞെട്ടലോടെ ശ്രവിച്ച സ്നോഡൻ വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ ഒന്ന് മനസ്സിരുത്തി വായിച്ചാൽ മാത്രം മതി എത്രമാത്രം അപകടകരമാണ് നമ്മുടെ സൈബർ ജീവിതം എന്ന് വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയാൻ. അമേരിക്കയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പടുത്തുയർത്തിയ ഗ്ളോബൽ സർവെയ്ലൻസ് പ്രോഗ്രാം എന്ന സ്പൈ പ്രോഗ്രാം വഴി ഒരു ഡസനിലേറെ രാജ്യങ്ങളിലെ ശതകോടിക്കണക്കിന് പൌരന്മാരുടെ സ്വകാര്യ വിവരങ്ങളാണ് അവർ സ്വന്തമാക്കിയത്. ഇന്റർനെറ്റിലൂടെയും ഫോണിലൂടെയും ഈ പൌരന്മാർ നടത്തിയ ആശയവിനിമയങ്ങളിൽ നിന്നാണ് അവർ ഈ വിവരങ്ങൾ ചോർത്തിയെടുത്തത്.

ലോകമെമ്പാടും അനേകം സ്പൈ പ്രോഗ്രാമുകള്‍ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും സ്നോഡന്റെ വെളിപ്പെടുത്തലുകളിൽ നിന്ന് തെളിയുന്നത് പ്രധാനമായും മൂന്ന് സ്പൈ പ്രോഗ്രാമുകളുടെ സാന്നിധ്യമാണ്.

  1. എക്സ്കീസ്കോർ – ഇന്റർനാഷണൽ സർവെയ്ലൻസ് ടൂൾ. പ്രധാനമായും ഇമെയിൽ, ഫോണ്‍ സന്ദേശങ്ങൾ, വെബ്‌ ചാറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവയിൽ നിന്നുള്ള മെറ്റാഡാറ്റ വിവരണങ്ങൾ ചോർത്തുന്നു.
  2. ടെമ്പോറ – ബ്രിട്ടന്റെ സർവെയ്ലൻസ് ടൂൾ. ഇന്റെർനെറ്റിന്റെ ബാക്ക്ബോണ്‍ ആയ ഫൈബർ ഒപ്റ്റിക് കേബിളിൽ നിന്ന് വിവരങ്ങൾ നേരിട്ട് ചോർത്തുന്നു.
  3. പ്രിസം – എൻ.എസ്.എയുടെ സർവെയ്ലൻസ് ടൂൾ. മൈക്രോസോഫ്റ്റ്, ഗൂഗിൾ, യാഹൂ, എഓഎൽ, ഫേസ്ബുക്ക്‌, ആപ്പിൾ, ട്വിറ്റെർ തുടങ്ങിയ യു.എസ്. സേവനദാതാക്കളുടെ സെർവറിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് ഡാറ്റ ചോർത്തുന്നു.

ലോകത്തിലെ തന്നെ എണ്ണം പറഞ്ഞ രഹസ്യാന്വേഷണ ഏജൻസിയായ സി.ഐ.എയുടെയും നാഷണൽ സെക്യൂരിറ്റി ഏജൻസിയുടെയും മുൻഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന സ്നോഡൻ എങ്ങനെ ഈ വിവരങ്ങൾ ഇത്രയും സുരക്ഷിതമായി ബ്രിട്ടനിലെയും യു.എസ്സിലെയും പത്രപ്രവർത്തകർക്ക് കൈമാറി? സ്നോഡൻ പത്രപ്രവർത്തകരുമായി ഇമെയിൽ സന്ദേശങ്ങൾ കൈമാറിയിരുന്നോ? എങ്കിൽ എങ്ങനെ ആ സന്ദേശങ്ങൾ മേൽപ്പറഞ്ഞ ചാര സോഫ്റ്റ്‌വെയറുകൾ മണത്തറിഞ്ഞില്ല?

ടെയിൽസ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം

പത്രപ്രവർത്തകരായ ലോറ പൊയട്രാസ്, ഗ്ളെൻ ഗ്രീൻവാൾദ് എന്നിവരുമായി ജീപീജി പൂട്ടിട്ട ഇമെയിൽ വഴിയാണ് എഡ്വേർഡ് സ്നോഡൻ ആദ്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടത്. ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും വലിയ വെളിപ്പെടുത്തൽ അങ്ങനെ ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും വലിയ പത്രവാർത്തകളിൽ ഒന്നായി മാറി. ഇതോടൊപ്പം മറ്റൊരു ടൂൾ കൂടി ലോകശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചു – അതിന്റെ പേരാണ് ടെയിൽസ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം. നേരത്തെ പറഞ്ഞ ചാരസോഫ്റ്റ്‌വെയറുകളുടെയൊന്നും കണ്ണിൽ പെടാതെ എഡ്വേർഡ് സ്നോഡനുമായി ആശയവിനിമയം നടത്താൻ ഈ പത്രപ്രവർത്തകരെ സഹായിച്ചത് ടെയിൽസ് എന്ന ഈ ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റമാണ്. സ്നോഡൻ തന്നെയാണ് അവരോട് ടെയിൽസ് ഉപയോഗിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടതും. ഓണ്‍ലൈൻ പ്രൈവസിയുടെ കാര്യത്തിൽ ഏതെങ്കിലും സോഫ്റ്റ്‌വെയറോ  അല്ലെങ്കിൽ ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റമോ വിശ്വസനീയമായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് ടെയിൽസ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം മാത്രമായിരിക്കും. എങ്കിലും ഇത് അവസാനവാക്കല്ല എന്ന് ഒരു ഡിസ്ക്ളൈമർ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്താൻ അവർ മറന്നിട്ടില്ല.

ടെയിൽസ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം സ്പ്ളാഷ് സ്ക്രീൻ

ടെയിൽസ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം സ്പ്ളാഷ് സ്ക്രീൻ

ഒരു പക്ഷെ എഡ്വേർഡ് സ്നോഡന്റെ വെളിപ്പെടുത്തലുകളെ ആധാരമാക്കി പ്രശസ്ത ഡയറക്ടർ ഒലിവർ സ്റ്റോണ്‍ സംവിധാനം ചെയ്യുന്ന The Snowden Files: The Inside Story of the World’s Most Want Man എന്ന ചിത്രത്തിൽ ടെയിൽസ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റത്തിലൂടെ പത്രപ്രവർത്തകർ  സ്നോഡനുമായി ആശയവിനിമയം നടത്തുന്ന രംഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തുമായിരിക്കും! 2014 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങുന്ന “Classified: The Edward Snowden Story” എന്ന ഫീച്ചർ ഫിലിമിലും ടെയിൽസിനെ പറ്റിയുള്ള പരാമർശങ്ങൾ കണ്ടേക്കാം.

ടെയിൽസ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം ഒരു ഓൾ-ഇൻ-വണ്‍ സെക്യോർ ഡിജിറ്റൽ കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ സിസ്റ്റമാണ്. ടോർ വെബ്‌ ബ്രൌസർ, ജീപീജീ ഇമെയിൽ, ഒടീആർ ചാറ്റ്, എൻക്രിപ്റ്റഡ് സ്റ്റോറേജ് അങ്ങനെ ഓണ്‍ലൈൻ പ്രൈവസിയ്ക്ക് അത്യാവശ്യം വേണ്ട എല്ലാ പ്രോഗ്രാമുകളും ഉൾക്കൊള്ളിച്ച ഒരു ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം ആണ് ടെയിൽസ്. ഏതൊരു സാധാരണക്കാരനും നിഷ്‌പ്രയാസം ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഇന്റർഫേസ്. പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു തരത്തിലുള്ള കോണ്‍ഫിഗറേഷനും ഉപയോക്താവ് ചെയ്യേണ്ടതില്ല. നിയമപരമായി നിങ്ങൾക്ക് അവകാശപ്പെടാവുന്ന അനോണിമിറ്റി (legal anonymity) ടെയിൽസ് നിങ്ങൾക്ക് ആവും വിധം നൽകുന്നു. ടെയിൽസിന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച പ്രത്യേകതകളിൽ ഒന്ന് അത് ഉപയോക്താവിന്റെ ഹാർഡ് ഡിസ്കിനെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ്. ഒരു യു.എസ്.ബി. സ്റ്റിക്കിലൊ ഒരു ഡീവിഡി യിലോ ടെയിൽസ് സൂക്ഷിക്കാം, അതിൽ നിന്നു തന്നെ ലോഡ് ചെയ്യാം. സിസ്റ്റം ഷട്ട് ഡൌണ്‍ ചെയ്തു കഴിയുമ്പോൾ യാതൊരുവിധ ലോഗുകളും അതിൽ ഉണ്ടാവുകയുമില്ല. ഏറ്റവും മികച്ച ഐടി ഫോറൻസിക് വിദഗ്ദ്ധനു പോലും ഒരുവിധ ട്രെയ്സുകളും അതിൽ നിന്ന് ലഭിക്കില്ല.

“ഗൂഗിൾ, ഫേസ്ബുക്ക്‌, യാഹൂ തുടങ്ങിയ ഇന്നത്തെ ഇന്റർനെറ്റ്‌ ഭീമൻമാരും രഹസ്യാന്വേഷണ ഏജൻസികളും ഒക്കെ നമ്മുടെ ഓണ്‍ലൈൻ ജീവിതം ആര്‍ക്കും കാണാന്‍ കഴിയും വിധം
സുതാര്യമാകണം എന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ്. എന്തിനാണെന്നോ? അവരുടെയൊക്കെ സ്വന്തം കാര്യങ്ങൾ കൂടുതല്‍ എളുപ്പമാകാൻ വേണ്ടി മാത്രം.”
– ടെയിൽസ് ഡെവലപ്പ്മെന്റ് ടീം.

കഴിഞ്ഞ നാലഞ്ചു കൊല്ലം മുമ്പ് തുടങ്ങിയതാണ്‌ ടെയിൽസ് പ്രൊജക്റ്റ്‌. ആരംഭത്തിൽ അമ്നീഷ്യ എന്നായിരുന്നു പ്രൊജക്റ്റിനു നൽകിയ പേര്. നേരത്തേ ഉണ്ടായിരുന്ന ഇൻകോഗ്നിറ്റോ എന്ന മറ്റൊരു പ്രോജക്റ്റിനെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയാണ് അമ്നീഷ്യ ഡെവലപ്പ് ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയത്. ഒടുവിൽ അമ്നീഷ്യയും ഇൻകോഗ്നിറ്റോയും മെർജ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ The Amnesic Incognito Live System എന്ന് സിസ്റ്റം നാമകരണം ചെയ്തു, ഇതിന്റെ ചുരുക്കരൂപമാണ് ടെയിൽസ്. ഇപ്പോൾ ഡെസ്ക്ടോപ്പ് കംപ്യൂട്ടറുകളിലും ലാപ്ടോപ്പുകളിലും മാത്രമേ ടെയിൽസ് ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയൂ, വൈകാതെ മൊബൈലിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന വെർഷൻ കൂടി ഇപ്പോൾ ഡെവലപ്പ് ചെയ്യുന്നുണ്ട്.

ടെയിൽസിലെ ഡീഫോൾട്ട് ഇന്റർനെറ്റ്‌ ബ്രൌസർ “ടോർ ബ്രൌസർ” ആണ്. ടോർ ബ്രൌസറിലൂടെ ഇന്റർനെറ്റ്‌ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ഐപി അഡ്രസ്‌ ഒരു സ്പൈയിംഗ് ഏജൻസിയ്ക്ക് നേരിട്ട് ലഭിക്കില്ല. കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ ഐപി അഡ്രസ്‌ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് നിങ്ങൾക്ക് സ്വയം കാണാൻ കഴിയും. ടെയില്‍സിലെ ടോർബ്രൌസർ വാസ്തവത്തിൽ മോസില്ല ഫയർഫോക്സിന്റെ ഫോർക്ക് ആയ ഐസ് വീസലില്‍ ടോര്‍ നെറ്റ്വര്‍ക്ക് സംയോജിപ്പിച്ച പതിപ്പാണ്. ഗ്നുപീജീ സപ്പോർട്ട് ഉള്ള ക്ളോവ്സ്‌ മെയിൽ ആണ് ഡീഫോൾട്ട് ഇമെയിൽ ക്ളയന്റ്. രേഖകൾ എഡിറ്റ്‌ ചെയ്യാൻ ഓപ്പണ്‍ ഓഫീസ്, സ്ക്രൈബസ് എന്നീ എഡിറ്ററുകൾ ഉണ്ട്. ഇമേജുകൾ എഡിറ്റ്‌ ചെയ്യാൻ ഗിമ്പും, വെക്ടർ ഗ്രാഫിക്സിന് ഇങ്ക്സ്കേപ്പും ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്ളെയിൻ ടെക്സ്റ്റ്‌ എൻക്രിപ്റ്റ് ചെയ്യാൻ ഓപ്പണ്‍ പീജീപി ആപ്പ്ലെറ്റ് ടെയിൽസിൽ ലഭ്യമാണ്.

ഏതെങ്കിലും പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ ഇരുന്നു കൊണ്ട് മറ്റുള്ളവരുടെ ശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കാതെ ടെയിൽസ് ഉപയോഗിക്കണമെങ്കിൽ അതിനും മാർഗ്ഗമുണ്ട്. ടെയിൽസിലെ രസകരമായ ഒരു വേലത്തരമാണത് – വിൻഡോസ് കാമോഫ്ളാഷ് എന്ന ഓപ്ഷൻ ഉപയോഗിച്ചാൽ പുറത്തു നിന്നൊരാൾ നോക്കിയാൽ നിങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഒരു വിൻഡോസ്‌ എക്സ്പി ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം ആയേ തോന്നൂ.

ടെയിൽസിൽ ഓപ്പണ്‍ ഓഫീസ് സ്യൂട്ടും ഗിമ്പും ഇങ്ക്സ്കേപ്പും ഒക്കെ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഇത് നമ്മുടെ സ്ഥിര ഉപയോഗത്തിന് അനുയോജ്യമാണ് എന്ന് പറയാനാവില്ല. ടോർ നെറ്റ്‌വർക്കിലൂടെ ബ്രൌസ് ചെയ്യുന്നത് വളരെ അധികം സമയമെടുക്കുന്ന പരിപാടിയാണ്. ഒരാളുടെ തികച്ചും സാധാരണ ഉപയോഗങ്ങൾക്ക് ഡെബിയൻ, ഉബുണ്ടു പോലുള്ള സാധാരണ ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം ഉപയോഗിക്കുന്നതായിരിക്കും അഭികാമ്യം. പക്ഷേ എപ്പോഴും ടെയിൽസ് കൈവശം കരുതുക, എപ്പോഴാണ് അനോണിമസ് ആയി നിങ്ങൾക്ക് ഇന്റർനെറ്റ്‌ ഉപയോഗിക്കേണ്ട ആവശ്യം വരുന്നതെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ലല്ലോ.

ക്രിപ്റ്റോപാർട്ടി

ഓണ്‍ലൈൻ പ്രൈവസിയെ പറ്റി തികച്ചും അജ്ഞരായ സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക്‌ അവബോധം നൽകുവാൻ വേണ്ടി ആഗോള തലത്തിൽ നടക്കുന്ന കാമ്പയിൻ ആണ് ക്രിപ്റ്റോപാർട്ടി. പാസ്വേഡുകൾ സൂക്ഷിക്കേണ്ടത് എങ്ങനെ എന്ന ലളിതമായ വിഷയങ്ങൾ മുതൽ ടോർ നെറ്റ്‌വർക്ക്സ്, പീജീപി, ജീപീജി തുടങ്ങിയ എൻക്രിപ്ഷനുകൾ, ഓ.ടി.ആർ (Off The Record) ചാറ്റ് സർവ്വീസുകൾ തുടങ്ങിയ സെക്യൂരിറ്റി വിഷയങ്ങൾ വരെ ക്രിപ്റ്റോപാർട്ടികളിൽ സെഷനുകൾ എടുക്കുന്നു. ഒരിക്കൽ പോലും എൻക്രിപ്ഷൻ ടൂളുകൾ ഉപയോഗിക്കാത്ത സാധാരണക്കാർക്കാണ് ക്രിപ്റ്റോപാർട്ടികളിൽ പ്രഥമപരിഗണന നൽകപ്പെടുന്നത്.

വാൽക്കഷണം

എഡ്വേർഡ് സ്നോഡൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഇമെയിൽ സർവീസ് ലാവബിറ്റ്.കോം ആയിരുന്നു. cincinnatus@lavabit.com എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇമെയിൽ വിലാസം. ഇന്ന് ലാവബിറ്റിന്റെ ഹോം പേജിൽ നമുക്ക് കാണാൻ കഴിയുന്നത്‌ ഒന്ന് രണ്ടു പോസ്റ്റുകൾ മാത്രം. സ്നോഡൻ വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ പുറത്തു വന്ന ശേഷം ഏതാണ്ട് രണ്ടു മാസങ്ങൾക്കു ശേഷം ലാവബിറ്റ് യു.എസ്. ഫെഡറൽ ഗവണ്മെന്റ് കരിനിയമങ്ങൾ ചുമത്തി തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. ലാവബിറ്റ്  ഇന്ന് സുരക്ഷിത ഇമെയിൽ സർവീസ് നൽകുന്നില്ല. ഇക്കഴിഞ്ഞ മെയ് മാസമാണ് ലോകത്തിലെ മികച്ച ഓപ്പണ്‍ സോഴ്സ് എൻക്രിപ്ഷൻ ടൂൾ എന്ന് കേൾവി കേട്ട ട്രൂക്രിപ്റ്റ് സ്വയം വൾനറബിലിറ്റി ആരോപിച്ച് സർവീസ് അവസാനിപ്പിച്ചത്. നാളെ ഒരു ദിവസം ടെയിൽസ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റത്തിനും ഈ ഗതി വരുമോ?

അവലംബം

  1. https://tails.boum.org/index.en.html
  2. http://www.wired.com/2014/04/tails/
  3. https://pressfreedomfoundation.org/blog/2014/04/help-support-little-known-privacy-tool-has-been-critical-journalists-reporting-nsa
  4. https://www.newschallenge.org/challenge/2014/submissions/improve-tails-to-limit-the-impact-of-security-flaws-isolate-critical-applications-and-provide-same-day-security-updates
  5. http://en.wikipedia.org/wiki/Laura_Poitras
  6. http://www.forbes.com/sites/runasandvik/2014/05/27/that-one-time-i-threw-a-cryptoparty-with-edward-snowden

മയിലാടുംകുന്നിലേയ്ക്കുള്ള വഴി

മയിലാടുംകുന്നിലെ പോസ്റ്റ്‌ ഓഫീസിലാണ് ജനാർദ്ദനൻ ജോലി ചെയ്യുന്നത്. തീവണ്ടിയിൽ ആണ് അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി ഓഫീസിൽ പോകുന്നത്. മയിലാടുംകുന്നിലെയ്ക്ക്‌ പോകാൻ മുൻകാലങ്ങളിൽ കക്ഷി എന്നും ഇറങ്ങിയിരുന്നത് കുയിൽപാടും മല സ്റ്റേഷനിലായിരുന്നു. എന്നാൽ ഓഫീസിൽ പോകാൻ കുയിൽപാടും മലയിൽ ഇറങ്ങുന്നതിലും എളുപ്പം മുയലോടുംകാട് സ്റ്റേഷനിൽ ഇറങ്ങുന്നതാണെന്ന് ഒരിക്കൽ കക്ഷി കണ്ടെത്തി. വഴി വളരെ എളുപ്പവും സുഗമവും ആയിരുന്നു. പുതിയ വഴി കണ്ടെത്തിയതോടെ ജനാർദ്ദനനു ഓഫീസിൽ പോകാൻ കൂടുതൽ ആവേശമായി. വഴിയിലാകട്ടെ തിരക്ക് തീരെ കുറവാണ്. കുയിൽപാടും മല സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ഓഫീസിലേയ്ക്ക് പോകുന്ന ആ പഴയ വഴി വളരെ അപകടം പിടിച്ചത് കൂടിയായിരുന്നു. അവിടെ കള്ളന്മാരുടെ ശല്ല്യം കൂടിക്കൂടി വരുന്ന സമയത്താണ് പുതിയ സുരക്ഷിതമായ വഴി ആശാൻ കണ്ടു പിടിച്ചത്.

Way to Mayilaadumkunnu

പുതിയ വഴിയെ കുറിച്ചും അതിന്റെ സൌകര്യത്തെക്കുറിച്ചും എളുപ്പത്തെക്കുറിച്ചും സഹയാത്രികരായ സുഹൃത്തുക്കളോടും സഹപ്രവർത്തകരോടും ജനാർദ്ദനൻ വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞു. പക്ഷെ ആർക്കും അത് കേൾക്കാൻ യാതൊരു താല്പ്പര്യവും ഇല്ലാതിരുന്നതു അയാളെ ഒട്ടൊന്നുമല്ല അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയത്. കള്ളന്മാർ വിളയാടുന്ന ദുർഘടമായ വഴിയിലൂടെ മാത്രം സ്ഥിരമായി യാത്ര ചെയ്യാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരുപറ്റം യാത്രികർ, എന്തുമാതിരി ആൾക്കാരാണിത്, ആരെങ്കിലും കൊള്ളയടിക്കപ്പെട്ടാൽ പോലും ഒരുത്തനും ഒരു പരാതിയുമില്ല. ഇവിടെ പോലീസില്ലേ പരാതി കൊടുക്കാൻ എന്നൊരു ഭാവം.

കുയിൽപാടും മലയിൽ നിന്ന് മയിലാടുംകുന്നിലെയ്ക്കുള്ള വഴി ബി.ഒ.ടി, അടിസ്ഥാനത്തിൽ അമോരി റോഡ്‌വേയ്സ് കമ്പനി പണിതതായിരുന്നു. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ കാൽനട യാത്രക്കാരിൽ നിന്ന് ടോൾ പിരിച്ചിരുന്നില്ല. അല്ലാ, ലോകത്തെവിടെയും കേട്ടിട്ടുണ്ടോ, കാൽനട യാത്രികരിൽ നിന്ന് ടോൾ പിരിക്കുന്ന ഇടപാടിനെ പറ്റി, പക്ഷെ ഇവിടെ കാൽനട യാത്രികരിൽ നിന്നു വരെ ടോൾ പിരിവും തുടങ്ങി, ജനാർദ്ദനൻ ന്യായമായും വിചാരിച്ചു, തന്റെ കൂട്ടുകാർ ഈ അന്യായത്തിൽ പ്രതിഷേധിച്ചു താൻ പറഞ്ഞ പുതിയ വഴിയിലൂടെ യാത്ര തുടങ്ങുമെന്ന്. പുതിയ വഴിയെ കുറിച്ചും അതിന്റെ സൌകര്യത്തെക്കുറിച്ചും എളുപ്പത്തെക്കുറിച്ചും സുരക്ഷിതത്വത്തെ കുറിച്ചും ലാഭത്തെ കുറിച്ചുമൊക്കെ സഹയാത്രികരായ സുഹൃത്തുക്കളോടും സഹപ്രവർത്തകരോടും സവിസ്തരം ജനാർദ്ദനൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിച്ചു പറഞ്ഞു. അയാൾക്ക്‌ അത്ഭുതപ്പെടാനും സഹതപിക്കാനും മാത്രമായിരുന്നു പിന്നെയും യോഗം. തന്റെ കൂട്ടുകാർ വീണ്ടും ടോൾ കൊടുത്തു മാന്യന്മാരായി പഴയ ദുർഘട വഴിയിലൂടെയുള്ള യാത്ര തുടർന്നു. വേണ്ട സമയത്ത് അറ്റകുറ്റപ്പണി നടത്താത്ത, കള്ളന്മാരുള്ള, സുരക്ഷിതത്ത്വം തീരെയില്ലാത്ത ഈ വഴിയിലൂടെ ആർക്ക് തോന്നും ഇങ്ങനെ ടോൾ കൊടുത്തു യാത്ര ചെയ്യാൻ? അങ്ങനെ വലിയ വാഹനങ്ങൾ മുതൽ ചെറിയ വാഹനങ്ങൾ വരെ ഒന്നൊന്നായി പഴയ വഴി ഉപേക്ഷിച്ചു, സുരക്ഷിതവും സുശക്തവും സുഗമവും യഥാസമയം അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ ചെയ്യുന്നതുമായ പുതിയ വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു തുടങ്ങി. എന്നിട്ടും തന്റെ കൂട്ടുകാർ മാത്രം എന്താണിങ്ങനെ? അവർക്കാർക്കും അവരുടെ സുരക്ഷയെ പറ്റി ഒരാശങ്കയുമില്ലേ? ഒരു പക്ഷെ ശീലമായിരിക്കും ഇവരുടെ പ്രശ്നം. ഹോ, എന്തുമാതിരിയുള്ള ഒരു ശീലമാണിത്, അയാൾ അത്ഭുതം കൂറി.

കുയിൽപാടും മലയിൽ നിന്ന് മയിലാടുംകുന്നിലെയ്ക്കുള്ള വഴിയെപ്പറ്റി അധികം വൈകാതെ മറ്റൊരാക്ഷേപവും ഉയർന്നു വന്നു, അതിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യുന്ന കാൽനട / വാഹന യാത്രികർ സംസാരിക്കുന്നതും ചർച്ച ചെയ്യുന്നതുമായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും രഹസ്യമായി അമോരി റോഡ്‌വേയ്സ് കമ്പനി റെക്കോർഡ്‌ ചെയ്യുന്നു എന്നതായിരുന്നു പുതിയ വാർത്ത. എന്നാലെങ്കിലും തന്റെ കൂട്ടുകാർ ഈ അന്യായത്തിൽ പ്രതിഷേധിച്ചു താൻ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച പുതിയ വഴിയിലൂടെ യാത്ര തുടങ്ങുമെന്ന് അയാൾ വീണ്ടും വെറുതേ പ്രതീക്ഷിച്ചു.
(വെറുതെയീ മോഹങ്ങൾ എന്നറിയുമ്പോഴും വെറുതെ മോഹിക്കുവാന്‍ മോഹം എന്ന സിനിമാഗാനം അപ്പോൾ ഏതോ ടീവി ചാനലിലൂടെ ഒഴുകിവന്നു) ഈ പുതിയ വാർത്തയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുതിയ വഴിയെ കുറിച്ച് അതിന്റെ സുരക്ഷിതത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സഹയാത്രികരായ സുഹൃത്തുക്കളോടും സഹപ്രവർത്തകരോടും ജനാർദ്ദനൻ പിന്നെയും പറഞ്ഞു. ആരും കേട്ടില്ല, എങ്കിലും ഇത്തവണ അയാൾക്ക്‌ അത്ഭുതമൊന്നും തോന്നിയില്ല, അവർ പിന്നെയും പഴയ വഴിയിലൂടെ തന്നെ യാത്ര തുടരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ.

പുതിയ വഴിയിൽ അയാൾക്ക് പുതിയ സുഹൃത്തുക്കൾ ഏറെയുണ്ടെങ്കിലും ഇപ്പോഴും ജനാർദ്ദനൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു തന്റെ പഴയ സഹയാത്രികർ പുതിയ വഴിയിലൂടെ യാത്രാപഥം മാറ്റുമെന്ന്.